TARİH
BOYUNCA KAYDEDİLMİŞ DEPREMLER...
İnsanoğlu, Japonya gibi deprem inşaatı teknolojisinde
en ileri düzeydeki ülkelerde dahi halen doğa karşısında
çaresiz kalırken, bugüne kadar tarih boyunca meydana
gelen depremlerde milyonlarca kişi hayatını kaybetti.
Bazı depremler tarihte çok büyük yıkımlara yol açarken,
1556 yılında Çin'in Şançi eyaletinde meydana gelen
büyük depremde 830 bin kişi ölmüş, bölgedeki kasaba
ve köyler tamamen yok olmuştu.
Çin, Japon, Sovyet ve Amerikan sismologlar, 1960'ların
ortalarından başlayarak, depremin önceden öğrenilmesine
yönelik çok sayıda araştırma yaptılar. Bu alanda çeşitli
ilerlermeler sağlanmasına rağmen, depremlerin zaman,
yer ve şiddetinin doğru ve kesin bir biçimde önceden
kestirilmesine ilişkin bir yöntem geliştirilmedi.
Dünyada meydana gelen büyük
depremlerden bazılarının şiddetleri ve yol açtığı
can kayıpları şöyle:
Yer Yıl Şiddeti Ölü sayısı
Girit 365 -- 50 bin
Antakya 526 -- 250 bin
Damgan/İran 856 -- 200 bin
Yukarı Mısır 1201 -- 1 milyon
Şançi/Çin 1556 11 (*) 830 bin
Kalküta/Hindistan 1737 -- 300 bin
Gansu/Çin 1920 8.5 200 bin
Tokyo 1923 8.3 99 bin
Erzincan 1939 8.0 32 bin 962
Varto 1966 6.5 2 bin 934
Kuzey Peru 1970 7.8 66 bin 794
Lice 1975 6.7 2 bin 385
Çaldıran 1976 7.5 3 bin 840
Tangşan/Çin 1976 7.8 240 bin
Guatemala 1976 7.5 22 bin 778
Erzurum-Kars 1983 6.0 1226
Mexico City 1985 8.1 10 bin
Kuzeybatı Ermenistan 1988 6.9 25 bin
Kuzeybatı İran 1990 7.7 50 bin
Kuzey İran 1997 7.1 1500
Kuzeybatı Afganistan 1998 6.1 5 bin
Batı Kolombiya 1999 6.1 1171
(*) Mercalli ölçeğine göre:
1556'daki Şançi/Çin depreminin 11 olan şiddeti, 20.
yüzyıldan önceki deprem şiddetlerinin Richter ölçeğine
göre hesaplanamaması nedeniyle, Mercalli ölçeğine
göre verilmiştir.
- Pekin ve Tiencin kentlerine yakın Tangşan kentinde
20 Haziran 1976'da meydana gelen deprem, olasılıkla
dünya tarihinde kaydedilmiş en çok ölünün olduğu ikinci
büyük yer sarsıntısı.
Çin Komünist Partisi uzun süre gerçek ölü sayısını
açıklamamıştı.
Çeşitli kaynaklar ölü sayısının 600 bin olabileceğini
bildirmişlerdi.
Tümüyle yeniden inşa edilen Tangşan, yine Çin'de 1556
yılında Şançi'de meydana gelen 830 bin insanın yaşamını
yitirdiği tahmin edilen depremden sonra muhtemelen
en çok insanın öldüğü deprem oldu.
DÜNYA'DAKİ BÜYÜK DEPREMLERİN
KRONOLOJİSİ...
Türkiye, 7.4 şiddetinde merkez üssü Kocaeli olan depremle
sarsılırken, dünyada 1980 yılından bu yana binin üzerinde
can kaybına yol açan depremlerin geriye doğru kronolojisi
şöyle:
-30 Mayıs 1998- Afganistan'ın kuzeyini vuran şiddetli
depremde 3 bin kadar insan yaşamını yitirirken, Takhar
bölgesinde 50 köy yerle bir oldu.
-4 Şubat 1998- İran'da meydana gelen 7.1 şiddetindeki
depremde en az 2 bin kişi öldü, binlerce kişi yaralandı.
Merkez üssü Afganistan sınırına 150 kilometre mesafede
olan depremde 11 köy yok oldu, Kaen ve Birjand kentlerinde
büyük hasar meydana geldi.
-28 Mayıs 1995- Rusya'da 7.5 şiddetinde meydana gelen
deprem ülkenin kuzeyindeki Sakhalin Adası'nda petrol
üretim merkezi Neftegorsk kentinde 1989 kişinin yaşamına
mal oldu.
-17 Ocak 1995- Japonya'da merkez üssü liman kenti
Kobe kenti olan 7.2 şiddetindeki depremde 6 bin 500
kişi öldü.
-6 Haziran 1994- Kolombiya'da meydana gelen deprem
ve depremde Paez Irmağı vadisinde meydana gelen toprak
kaymasında bin kişi yaşamını yitirdi.
-30 Eylül 1993- Hindistan'da ilki 6.4 şiddetinde olan
bir dizi deprem ülkenin batısı ve güneyinde 36 köyün
yıkılmasına 22 bin insanın ölmesine yol açtı.
Depremin merkez üssünün Maharashtra, Andhra Pradeş
ve Karnataka eyaletlerinin bulunduğu bölgede olduğu
tespit edilmişti.
-12 Aralık 1992- Endonezya'da, East Nusa Tenggara
bölgesindeki birçok adada meydana gelen 6.8 şiddetindeki
depremde 1490 kişi öldü. Babi Adası'nda 700 kişi yaşamını
yitirdi.
-20 Ekim 1991- Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'nin
kuzeydoğusundaki Uttarkashi bölgesi yakınında meydana
gelen 6.1 şiddetindeki depremde 1600 kişi öldü, 2
bin bin kişi yaralandı.
-16 Temmuz 1990- Filipinlerde, merkez üssü Cabanatuan
kenti olan 7.7 şiddetindeki depremde en az 2 bin kişi
öldü, 3 bin 500 kişi yaralandı. Deprem sonucu 148
bin kişi evsiz kaldı.
-21 Haziran 1990- İran'da 7.7 şiddetindeki deprem
Gilan ve Zanjan bölgelerini vurdu, 35 bin kişi yaşamını
yitirdi ve 100 bin kişi yaralandı. Deprem, 500 bin
kişiyi de evsiz bıraktı.
-7 Aralık 1988- Ermenistan'ın kuzeybatısını vuran
6.9 şiddetindeki depremde 25 binden fazla insan öldü,
18 bin kişi yaralandı. Spitak kasabası tamamen yok
olurken, Leninakan kasabasının yarısı göçtü.
-5 Mart 1987- Ekvador Cumhuriyeti'nde merkez üssü
El Reventador olan depremde binin üzerinde kişi öldü,
birkaç bin kişi kayboldu.
-10 Ekim 1986- El Salvador'da meydana gelen 7.5 şiddetindeki
depremde 1500 kişi öldü, 20 bin kişi yaralandı. Deprem
300 bin kişiyi evsiz bıraktı.
-19 Eylül 1985- Meksika'da 8.1 şiddetinde meydana
gelen depremde, 6 bin ila 12 bin insan öldü, 40 bin
kişi yaralandı.
-30 Ekim 1983- Türkiye'de Erzurum civarında 6.8 şiddetindeki
depremde 1155 kişi öldü ve 500 dolayında kişi yaralandı.
Deprem 35 bin kişiyi evsiz bıraktı.
-13 Aralık 1982- Yemen'de 6 şiddetinde meydana gelen
depremde 3 bin kişi öldü, 2 bin kişi yaralandı. Deprem
başkent Sana'nın güneydoğusundaki Dhamar bölgesinin
altını üstüne getirdi.
-11 Haziran 1981- İran'da meydana gelen 6.8 şiddetindeki
depremde 1027 kişi öldü, 800 kişi yaralandı. Depremde,
Kerman bölgesindeki Golbaf kasabası yok oldu.
-23 Kasım 1980- İtalya'da 7.2 şiddetindeki depremde
2 bin 735 kişi öldü, 7 bin 500'den fazla insan yaralandı.
Merkez üssü Eboli'de olan deprem en çok Napoli'de
geniş bir alanı etkiledi. Deprem sonucu 1500'ün üzerinde
kişi kayboldu.
-10 Ekim 1980- Cezayir'de meydana gelen 7.3 şiddetindeki
depremde BM verilerine göre 2 bin 590 kişi öldü. Merkez
üssü El Asnam kasabası olan deprem sonucu 330 bin
insan evsiz kaldı.
TARİHTE İSTANBUL DEPREMLERİ...
İstanbul'da, 325 yılından bugüne kadar 13 şiddetli
deprem meydana geldi. Bu depremlerde binlerce kişi
hayatını kaybederken, kiliseler, surlar, camiler yıkıldı,
dev dalgalar ve toprakta yarıklar oluştu. Türkiye
Deprem Vakfı'ndan (TDV) alınan bilgiye göre, 325,
427, 478, 865, 986, 1462, 1500, 1509, 1719, 1754,
1766 ve 1894 yıllarında aletsel büyüklüğü tahmini
7 şiddetinde, 553 yılında da aletsel büyüklüğü tahmini
7.6 şiddetinde önemli 13 deprem meydana geldi.
553 yılında meydana gelen 7.6 şiddetindeki depremde
kentteki birçok kilise ile surların bir kısmı yıkıldı,
Marmara Denizi'nde sismik dalgalar oluştu.
1500 yılındaki depremde ise kentin alçak semtlerinde
çok büyük hasar meydana gelirken, 109 cami ile 1070
ev yıkıldı. Surlar ve saray surları kısmen yıkılırken,
tahmini 13 bin kişi öldü. Deprem Gelibolu ve Dimetoka'da
da hasara neden oldu.
İstanbul'da tahribe neden olan depremlerden 1894 yılında
meydana gelen depremde ise deniz kıyısında çatlaklar
oluştu, Rumeli yakasında sağlam olmayan binalar yıkıldı
ve Kapalıçarşı'nın tavanı çöktü. Adalar'da Karamürsel'de
büyük hasar meydana geldi.
Öte yandan, Kocaeli'de 715 yılında meydana gelen depremde
de İstanbul'un üçte biri yıkıldı.
-İSTANBUL'UN TARİHİ BİNALARI
HASAR GÖRMEDİ-
Bu arada, İstanbul'un tarihi binaları merkez üssü
Kocaeli olan depremi, hasarsız atlattı.
Topkapı Sarayı, Yerebatan Sarnıcı, Ayasofya Müzesi,
Beylerbeyi Sarayı ve tarihi camiler sarsıntıyı ilk
tespitlere göre hasarsız atlatırken, Dolmabahçe
Sarayı'nın Kabul Salonu'nun üst kısmında ufak çatlaklar
oluştu, bazı vazolar devrilerek kırıldı.
